باسمه تعالی

 

دستورالعمل کشت کلزا پس از برنج در خوزستان

 

مقدمه:

وزارت جهاد کشاورزی در سالهای اخیر توجه ویژه ای را به کشت گیاه کلزا معطوف نموده است به طوری که امروزه توسعه و اشاعه کلزا به عنوان یکی ازمحوری ترین اولویت های این  وزارتخانه درآمده است  و دانه روغنی کلزا به مثابه یک منبع جدید تأمین بخشی از روغن مورد نیاز کشور مورد توجه مسئولین قرار گرفته داست.عرصه کشت این محصول در تناوب غلات آبی و دیم مناطق نیمه گرمسیری وسردسیری و همین طور کشت در شالیزار ها پس از برداشت محصول برنج می باشد.

 

 

مزایای کاشت کلزا:

۱- کشت کلزا در تناوب با غلات باعث از بین رفتن آفات، بیماریها و علف های هرز شده و باکاهش جمعیت آنها موجب صرفه جویی در مصرف سموم و کاهش آلودگی زیست محیطی می گردد.

۲- در کشت پاییزه نیاز به آبیاری کم وبا استفاده از نزولات آسمانی میتوان به کشت آن مبادرت نمود.

۳-کلزا در برابر شوری خاک،گیاهی نیمه مقاوم است.

۴- کلزا با تولید مقادیر قابل توجهی علوفه می تواند در تغذیه دام ها نقش مؤثری داشته باشد.

۵- گسترش ریشه ی کلزا در زمین شالیزار باعث خروج اسیدهای آلی خاک شده و فسفر خاک را به صورت محلول و قابل جذب گیاه در می آورد.

۶- بقایای کلزا در خاک باعث افزایش حاصلخیزی خاک و افزایش عملکرد محصول بعدی می شود.

۷- کلزا باعث جلوگیری از فرسایش خاک می شود.

۸-روغن کلزا دارای کیفیت بسیار مناسب است که باعث بهبود عملکرد قلب و کمک به سلامت آن و پیشگیری و بهبود ناراحتی های مفصلی و روماتیسی و ابتلا به سرطان می شود.

 

روش های مختلف کشت کلزا در شالیزار:

با توجه به شرایط مختلف آب و هوایی مناطق برنج خیز وضعیت غیر یکنواخت شالیزاراز نظر زهکشی،از روش های کشت مستقیم و نشایی جهت کشت گیاه کلزا در تناوب برنج میتوان استفاده نمود.

 

کاشت سطحی یا کم عمق بذر:

چون خاک های شالزاری خیلی سنگین (رسی) هستند و بعداز بارندگی سریعاً سله می بتدد بنابرین بذر ها بایستی در عمق ۲-۱ سانتی متر کاشته شوند.جوانه زنی وسبز شدن به دلیل حضور اکسیژن کافی بهتر انجام می گیرند.

 

الف)کشت مستقیم:

معمولاًدر مناطقی که دارای آب و هوای نسبتاً گرمی در پاییز می باشند بذر بصورت مستقیم در زمین کاشته می شود که در این روش ،کاشت بذر در زمین شالیزار به چند طریق انجام می گیرد این روشها عبارتنداز:

 

۱-بذر پاشی قبل از برداشت برنج:

این روش در اصطلاح زراعت بعنوان کشت تأخیری (reply cropping) معرف است .معمولاًهفت تا ده روز قبل از برداشت برنج یعنی زمانیکه برنج در مرحله رسیدگی فیزیولوژیکی می باشد. مقدار ۸ کیلو گرم از بذر کلزا بصورت دستی در مزرعه پاشیده میشود.در این مدت بذر کلزا  از تشعشع مستقیم نور خورشید در امان بوده و از رطوبت موجود در خاک جهت جوانه زنی استفاده نموده و بلافاصله بعداز برداشت برنج،گیاه کلزا رشد خود را شروع کرده ومانع رشد زیاد علف ها در مزرعه می گردد.میانگین عملکرد تولیدی در این روش حدود ۱.۵ تن در هکتار می باشد که با توجه به هزینه پایین و آسان بودن کشت بذر،این روش می تواند هم اقتصادی وهم جایگاه مهمی در توسعه کشت کلزا در استان ما داشته باشد.در این سیستم ،بذور کلزا و همچنین برگ های لپه ای از خسارات پرندگان در امان می باشند.

۲-بذر پاشی بعداز برداشت برنج:

این روش که در اصطلاح زراعت بنام کشت بدون عملیات خاک ورزی (Notillage) معوف است.در این روش بلافاصله پس از برداشت برنج و جمع آوری و خارج کردن بقایای اضافه از مزرعه بدون هیچگونه عملیات شخم ، مقدار حدود ۸ کیلو گرم از بذر کلزا را در بقایای برنج با دست و یا ماشین بذر پاش بصورت یکنواخت می باشند در این حالت بذر کلزا در زیر بقایای برنج قرار گرفته وبا توجه به درجه حرارت و رطوبت زمین در مدت ۵ الی ۷ روز جوانه می زند.

 

شایان ذکر است ترجیحاً در این روش بهتر است از ردیف کار با قرار دادن تیغه های مخصوص که در جلوی ردیف ها نصب می شود استفاده کرد.این ردیف کار در زمین شیارهای باریکی ایجاد نموده و بذر ها را در داخل شیار ا کشت می کند.بقایای برنج نه تنها بعنوان مالچ مانع تبخیر زیاد آب از سطح خاک می شوند بلکه از خسارت پرندگان به بذر و گیاهچه ها نیز تا حدودزیادی جلوگیری می کند.

هزینه های پایین این روش می تواند باعث توسعه سطح زیر کشت کلزا در استان گردد. میزان محصول استحصالی در این روش نیز حدود ۱.۵ تن در هکتار است که البته میتوان با مدیریت بهتر و مصرف بهینه و به موقع عناصرغذایی و کنترل علف های هرز مقدار آن راتا ۲.۵ تن افزایش داد.

 

کشت کلزا در محدوده زمانی تاریخ کاشت توصیه شده بذر پاشی بعداز آماده سازی زمین:

 

در این روش بعد از برداشت مزرعه برنج ،بلافاصله به وسیله شخم و دیسک خاک مزرعه را به طور کامل نرم و یکنواخت نموده تا جوانه زنی و رشد گیاه به راحتی انجام گیرد.پس از آماده سازی زمین، بذر ها به دو حالت ردیفی و غیر ردیفی کاشته می شوند.

 

الف)کشت ردیفی:

در این روش کاشت مقدار۶-۴ کیلوگرم بذر کلزا بوسیله ماشین ردیفکار با فاصله ردیف حدود ۳۰ سانتمتر ودر عمق ۳-۲ سانتیمتر کشت می گردد. توصیه می شود از ماشین های ردیفکار که برای کشت کلزا طراحی شده است استفاده شود.

 

ب)کشت نشایی:

در برخی از شالیزارهای استان که بعداز برداشت برنج شرایط محیطی از نظر میزان بارندگی، درجه حرارت و رطوبت خاک برای جوانه زنی بذر کلزا مناسب نیست بهترین روش برای کاشت کلزا نشاءکاری است در این روش گیاه رشد اولیه را در خزانه انجام داده و سپس با ماشین نشاءکار به مزرعه اصلی منتقل می شود.

 

 

 

نویسنده:محمد قاسمی نژاد
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی خوزستان
مهرماه ۱۳۹۸

 

 

 

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *