بیماری های گندم

گندم مهمترین محصول زراعی دنیا است که عوامل بیماری زای متعددی به آن حمله می کنند و باعث بروز بیماری بر این محصول مهم می شوند. بیماریهای گندم اعم از بیماری های برگ ، ریشه،  طوقه و سنبله که عوامل آن میتوانند قارچی، باکتریایی، نماتدی و یا ویروسی باشند بالغ بر ۷۰ نوع بیماری هستند.

بیماریهای مهم برگی گندم در استان خوزستان به ترتیب خسارت زایی:

  1. زنگ قهوه ای

  2. زنگ زرد

  3. سپتوریوز برگی

  4. سیاهک برگی

همچنین می توان از بیماریهای سنبله و دانه نیز به سیاهک آشکار، سیاهک پنهان،  نماتد گال غلات و… اشاره کرد.

زنگ نوعی بیماری قارچی است که تولید جوش روی برگ، ساقه، سنبله، گلوم و گومل و حتی روی دانه می نماید. زنگ ها با اپیدمی هایی که هر چند سال یکبار ایجاد می کنند خسارت های عمده ای به  مزارع گندم وارد می سازند.

بیماری زنگ قهوه ای:

 

زنگ قهوه ای گندم در ابتدا به صورت ظهور جوش های قارچی به رنگ قهوه ای روشن دیده می شود. شکل این پوستول ها (جوش ها) اغلب به صورت نقاط مدور و پراکنده از هم می باشد. زنگ قهوه ای گندم که عامل آن قارچ Puccinia   recondita  است در تمام مناطق کشت گندم دنیا پراکنده بوده و در مقایسه با زنگ های زرد و سیاه گستردگی بیشتری دارد.

در ایران نیز این بیماری بعد از زنگ زرد مهمترین بیماری گندم میباشد اما در استان خوزستان اهمیت آن نسبت به زنگ زرد به دلیل فراهم بودن شرایط بروز این بیماری بیشتر است.

در خوزستان معمولاً اولین نشانه های زنگ قهوه ای اوایل اسفندماه ظاهر می شود و بسته به شرایط محیطی (دما و رطوبت) و مرحله رسیدگی گندم اواخر فروردین تا اوایل اردیبهشت به حداکثر شدت آلودگی می رسد.

زنگ ها پارازیت اجباری هستند یعنی برای فعالیت و ادامه ی حیات نیاز به سلول زنده دارند و بر خلاف تصور، روی کاه و کلش گیاه و بقایا نمی توانند فعالیت نمایند. در خاک مزرعه یا بقایای کاه و کلش (خصوصاً در شرایط آب و هوایی خوزستان) زنده نمی مانند و از طریق خاک، کاه و کلش و حتی بذر منتقل نمی شوند لذا تناوب زراعی نقشی در کنترل زنگ ها ندارد.

مهمترین و اقتصادی ترین و موثرترین روش مبارزه با زنگ ها استفاده از ارقام مقاوم است.

 

برگ آلوده به زنگ قهوه ای

 

بیماری زنگ نواری یا زنگ زرد گندم  Wheat strip rust:

 

زنگ زرد یا زنگ نواری ( Puccinia striiformis) یکی دیگر از بیماریهای مهم گندم می باشد که قادر است به جو، چاودار و بیش از ۶۰ گونه گیاه از خانواده گندمیان حمله نماید.

در استان خوزستان به نظر می رسد که شیوع بیماری معمولاً از نواحی غرب استان بوده و ظهور اولین جوش های زنگ زرد در اوایل اسفندماه ابتدا روی برگ های جوان دیده می شود که این جوش ها حدود نیم میلیمتر قطر دارند و متعاقباً به هم پیوسته و به صورت خطی و به موازات رگبرگ ها، هر دو سطح برگ را فرا می گیرند.

جوش های مزبور علاوه بر برگ، گاهی روی غلاف ها، خوشه ها، گلوم و گلومل نیز ممکن است ظاهر شوند. پس از مدتی در سطح تحتانی برگ تعدادی برجستگی های تیره رنگ آشکار می گردد که آنها نیز یکی بعد از دیگری روی خطوط کوتاهی قرار می گیرند. در مواقعی که بیماری زنگ زرد گندم به خوشه ها حمله کند دانه ها به شدت کوچک و چروکیده شده و در آنها هیچگونه نشاسته ای ذخیره نمی گردد و اینگونه دانه ها قابل استفاده نمی باشند.

چنانچه شخص وارد یک مزرعه گندم آلوده به زنگ زرد شود، اسپورهای نارنجی رنگ زنگ به لباس او می ماند و از همه مشخص تر در صورت مالش انگشت روی برگ، گرد نارنجی رنگی ملاحظه می گردد.

ظهور اولین پوستول های زنگ زرد معمولاً اوایل اسفند ماه می باشد و قبل از این تاریخ غالباً علائمی از بیماری در منطقه مشاهده نمی شود. در حالی که از لحاظ درجه حرارت و رطوبت اواخر دی تا بهمن ماه برای ظهور بیماری و توسعه آن بسیار ایده آل است و در صورت ظاهر شدن این بیماری در زمان ذکر شده، وقوع اپیدمی شدید در استان خوزستان متصور خواهد بود.

روند پیشرفت بیماری زنگ زرد با یک تاخیر روی رقم نیمه مقاوم تا نیمه حساس نسبت به ارقام حساس ظاهر می شود و پیشرفت آن نیز بر روی این ارقام کند است.

این بیماری به دلیل بروز در اواخر دوره رشد گیاه، مقاوم تا نیمه مقاوم بودن ارقام و محدود بودن طول دوره اپتیمم بیماری، شرایط فرار از بیماری را برای ارقام مذکور در استان ایجاد کرده است که مجموعه این عوامل، مانع همه گیری وسیع و شدید زنگ زرد در سطح مزارع استان می گردد.

 

منبع: مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان

با ما همراه باشید مطلب ادامه دارد ……

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *